Trong quá trình phát triển, đô thị hóa mạnh mẽ hiện nay, việc bảo tồn, phát huy các di sản kiến trúc, di sản kiến trúc lịch sử cách mạng đã và đang đặt ra nhiều thách thức.

Công tác bảo tồn chưa được chú trọng đúng mức

TP Hồ Chí Minh là nơi tập trung những công trình kiến trúc đặc trưng, tiêu biểu của cả Nam Bộ, của từng giai đoạn lịch sử và thể hiện đa màu sắc, tiếp thu các kiến trúc văn hóa phương Tây, phương Đông. Một số công trình tiêu biểu như: Nhà thờ Đức Bà, Dinh Thống Nhất, khu phố cổ đường Hải Thượng Lãn Ông, Tòa thị chính (nay là UBND TP Hồ Chí Minh), cảng Ba Son, Địa đạo Củ Chi, Nhà hát Thành phố, cầu Nhị Thiên Đường, Bưu điện Thành phố, bến Nhà Rồng…

leftcenterrightdel
- Nhà hát TP Hồ Chí Minh, một trong những công trình kiến trúc cổ tiêu biểu. Ảnh: HÙNG KHOA.

Theo thống kê của Sở Văn hóa và Thể thao, tính đến năm 2019, TP Hồ Chí Minh có 172 di tích đã được xếp hạng, trong đó có 2 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 114 di tích cấp thành phố. Theo ông Trương Kim Quân, Giám đốc Trung tâm bảo tồn di tích TP Hồ Chí Minh, công tác bảo tồn di sản văn hóa trên địa bàn TP Hồ Chí Minh còn nhiều bất cập. Các di sản văn hóa không được bảo tồn một cách hợp lý khiến không gian di sản đô thị bị phá vỡ. Trong những năm qua, nhiều di sản kiến trúc, di tích lịch sử đã bị hư hại, xuống cấp, khi sửa chữa, nâng cấp thì không được tư vấn, đánh giá từ phía các cơ quan chuyên môn dẫn đến biến dạng, khó khôi phục. Nếu không nhanh chóng có biện pháp khuyến khích bảo tồn thì nhiều công trình mang giá trị văn hóa, kiến trúc, lịch sử sẽ tiếp tục bị biến mất, thế chỗ cho các dự án cao ốc mới.

Phân loại, phân cấp để bảo tồn và phát huy giá trị

Tại Hội thảo “Bảo tồn và phát triển di sản kiến trúc trong đô thị hiện đại” do Báo Thanh Niên tổ chức vừa qua, nhiều chuyên gia, nhà quản lý, nhà nghiên cứu lịch sử, kiến trúc đã đề cao giá trị di sản kiến trúc, di tích lịch sử. Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng thư ký Hội Khoa học lịch sử TP Hồ Chí Minh, cho rằng: “TP Hồ Chí Minh cần được nhìn nhận như một “đô thị di sản”. Trong thời gian qua, chúng ta chưa quan tâm đúng mức dẫn đến nhiều công trình bị xuống cấp, hư hại, chưa được khai thác đúng mức vào giáo dục truyền thống, du lịch. Do đó, rất cần có các giải pháp cấp bách để gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, giá trị kinh tế, văn hóa của di sản kiến trúc”.

leftcenterrightdel
 Dinh Độc Lập (nay là Hội trường Thống Nhất) được bảo tồn, khai thác phục vụ du lịch hiệu quả. Ảnh: HÙNG KHOA

Di sản kiến trúc, di tích lịch sử không mang lại giá trị kinh tế trực tiếp nhưng giá trị kinh tế nó được hình thành theo “đường vòng”. Chẳng hạn, nếu kết hợp tốt giữa bảo tồn di sản kiến trúc đô thị với ngành du lịch, xây dựng những điểm đến đối với khách du lịch, tạo sự cuốn hút, hấp dẫn thì sẽ tạo nên những giá trị kinh tế lớn. Ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh cho rằng, du khách quốc tế rất quan tâm đến các di sản kiến trúc, di tích lịch sử. TP Hồ Chí Minh có nhiều di sản kiến trúc, nhưng để phát huy gắn với phát triển cho du lịch vẫn còn hạn chế. Do đó, bên cạnh sự cần thiết trong làm công tác bảo tồn phải đẩy mạnh thông tin về di sản, tạo sự gắn kết với phát triển du lịch để du khách cảm nhận nhiều hơn, cụ thể hơn về những nét đặc trưng tiêu biểu của TP Hồ Chí Minh.

Hiện nay nhiều di tích lịch sử, di sản kiến trúc tại TP Hồ Chí Minh thuộc sở hữu của cá nhân nên vấn đề quản lý, bảo tồn còn chưa thống nhất, dễ bị xuống cấp, thay đổi kết cấu. Do đó, cần phân loại, phân cấp quản lý phù hợp đối với các di sản kiến trúc, di tích lịch sử để làm tốt công tác bảo tồn, phát huy giá trị.

Theo kế hoạch, Ban Văn hóa-Xã hội của Hội đồng nhân dân TP Hồ Chí Minh trong năm 2019 sẽ có nhiều chương trình tập trung giám sát nội dung bảo tồn di sản và cảnh quan kiến trúc đô thị trên địa bàn thành phố, cơ quan chức năng sẽ sớm đề xuất các chính sách, phương án bảo tồn các di sản kiến trúc. Với sự quyết tâm này, hy vọng những di sản kiến trúc, di tích lịch sử sẽ sớm được đánh giá đúng giá trị, giữ gìn, bảo tồn và phát huy trong chặng đường xây dựng thành phố văn minh, hiện đại.

BẢO MINH